Protokół londyński
Na odrzucenie przez Turcję protokołu londyńskiego Rosja odpowie¬działa natychmiast (15 kwietnia 1877) mobilizacją jeszcze 7 dy¬wizji piechoty i 2 dywizji kawalerii. 16 kwietnia został podpisany układ z Rumunią o przemarszu wojsk rosyjskich przez jej terytorium. 23 kwietnia Rosja zerwała stosunki dyplomatyczne z Turcją. Część armii rosyjskiej została już zmobilizowana jesienią, a teraz rząd carski nie mógł się cofnąć nie uzyskując nic od Turcji dla Słowian, którym patronował. Podważyłoby to jeszcze bardziej prestiż caratu. Car przy¬był do Kiszyniowa, gdzie znajdowała się kwatera głównodowodzącego. 24 kwietnia podpisał tam manifest o wypowiedzeniu wojny Turcji. Aktywne działania wojenne zaczęły się jednak na froncie bałkańskim dopiero w końcu czerwca. Beaconsfield postanowił skorzystać z wybuchu wojny rosyjsko-tu- reckiej i okupować Dardanele. Przeciwko temu wypowiedziało się kilku wpływowych członków jego gabinetu, toteż Anglia ograniczyła się do tego, że 6 maja Derby wręczył Szuwałowowi notę. Anglia oświadczała w niej, że nie może dopuścić, by Rosja: 1. zablokowała Kanał Sueski, 2. okupowała Egipt, chociażby tylko na okres wojny, 3. zajęła Konstan¬tynopol i zmieniła status cieśnin oraz 4. posuwała się w kierunku Za¬toki Perskiej. Ambasador rosyjski w Londynie zaniepokoił się możliwością wystą¬pienia Anglii. Szuwałow był zawsze zwolennikiem współpracy angielsko-rosyjskiej, toteż natychmiast poprosił Gorczakowa o zezwolenie na przybycie do Petersburga, gdzie przedstawił powagę sytuacji. Rząd rosyjski, rozpocząwszy wojnę, już przemyśliwał, jak by ją za¬kończyć na możliwych warunkach. Pospiesznie uspokoił Anglików w sprawie Egiptu i Suezu i zapewnił, że car nie zamierza zająć ani Kon¬stantynopola, ani cieśnin, których los może być rozstrzygnięty tylko na drodze porozumienia mocarstw. Innymi słowy, Rosja zobowiązywała się nie rozwiązywać zagadnienia samodzielnie i jednocześnie próbowała za¬bezpieczyć cieśniny przed ekspansją angielską.